Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να υπερβεί την κρίση του

Εφημερίδα Ελευθεροτυπία
30 Δεκεμβρίου 1988

 

 

«Όποιος χτίζει ένα φρούριο για να καταφύγει εκεί, φυλακίζεται από τα ίδια του τα τείχη και χάνεται»
Μακιαβέλι

Σήμερα είναι ορατή πλευρά η βαθιά κρίση που διαπερνά όλους τους αρμούς της πολιτικής, κοινωνικής και ηθικής ζωής της χώρας μας.

Σε περιόδους όπως η σημερινή, η αναγνώριση και η διαπίστωση της κρίσης δεν αποτελεί επανάληψη του παθολογικού φαινομένου της «κρισιολογίας», το οποίο χαρακτήριζε και χαρακτηρίζει ακόμα την προοδευτική σκέψη και διανόηση. Τα προβλήματα που αναδεικνύει η σημερινή πολύπλευρη και πολυδύναμη κρίση, αφενός είναι υπαρκτά και μόνο ένας που συνειδητά εθελοτυφλεί δεν τα αντιλαμβάνεται, και αφετέρου έχουν οριακό χαρακτήρα.

Η διπλή αυτή διάσταση δημιουργεί μεγάλα ερωτήματα και ανησυχίες για τις δυνατότητες υπέρβασής τους. Για κάθε προοδευτικό πολίτη, τα ερωτήματα και οι ανησυχίες που αναδεικνύει η σημερινή πολιτική συγκυρία, έχουν βασικό σημείο αναφοράς την ανάγκη να μείνουν ανοιχτές οι προοπτικές που άνοιξε η νίκη των δυνάμεων της Αλλαγής τον Οκτώβριο του 1981.

Αποτελεί αναμφισβήτητο γεγονός ότι η Αλλαγή άνοιξε κάποιες διόδους στην ελληνική κοινωνία για να προχωρήσει ο κοινωνικός μετασχηματισμός της. Προκάλεσε βαθιές ρωγμές στο πολιτικό, ιδεολογικό και κοινωνικό οικοδόμημα της σύγχρονης Ελλάδας. Άνοιξε τον δρόμο για μεταρρυθμιστικές, εκσυγχρονιστικές και θεσμικές μεταβολές που ξεπερνούσαν τα όρια ανοχής του καπιταλιστικού συστήματος. Προχώρησε και ουσιαστικοποίησε την ολοκλήρωση της πολιτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα και ανέπτυξε τους θεσμούς της συμμετοχικής δημοκρατίας. Οδήγησε τη χώρα έξω από της τροχιά της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης. Προκάλεσε τη θεσμική διεύρυνση της κοινωνικής βάσης των πολιτικών δυνάμεων της εξουσίας. Βοήθησε στο κοινωνικό και πολιτικό αυτοπροσδριορισμό πλατιών λαϊκών δυνάμεων.

Όλα αυτά δεν ήταν ανεξάρτητες μεταβλητές, τόσο από τις κοινωνικοπολιτικές καταβολές του ΠΑΣΟΚ όσο και από τις κοινωνικές του αναφορές. Το ΠΑΣΟΚ συγκροτήθηκε κάτω από συγκεκριμένες ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Αυτές επέδρασαν καταλυτικά στην ιδεολογική του φυσιογνωμία, στην πολιτική του ταυτότητα και στα κοινωνικά του χαρακτηριστικά. Το ΠΑΣΟΚ από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του αυτοπροσδιορίστηκε ως κόμμα της Αριστεράς. Στην τετράχρονη διαδρομή του έκφρασε ένα κυρίαρχο και πλειοψηφικό ρεύμα στην ελληνική κοινωνία. Συγκρότησε την πλειοψηφούσα και σοσιαλιστική συνιστώσα της σύγχρονης Αριστεράς.

Η ίδρυση του ΠΑΣΟΚ δεν ήταν «κεραυνός εν αιθρία». Ήταν μια ώριμη αναγκαιότητα που αναδείκνυε στη μεταπολιτευτική Ελλάδα:

  • Η κρίση του μετεμφυλιακού και μεταδικτατορικού πολιτικού συστήματος και η αδυναμία των αστικών κομματικών σχηματισμών να δώσουν πειστικές απαντήσεις στα οξυμένα προβλήματα που αντιμετώπιζε η ελληνική κοινωνία.
  • Η κρίση της ιστορικής κομμουνιστικής Αριστεράς και η αδυναμία της να δώσει προοπτική αλλαγών και εξουσίας, μαζί με τον βαθύ αναχρονιστικό της λόγο και πράξη.

Η δυναμική που ανέδειξε το ΠΑΣΟΚ σε κυρίαρχο πολιτικοκοινωνικό ρεύμα στον προοδευτικό χώρο, βρισκόταν έξω από την τροχιά και τα όρια ανοχής του καπιταλιστικού συστήματος. Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, δεν ήταν μια απλή εναλλαγή στις ευθύνες άσκησης της κρατικής εξουσίας. Το λαϊκό ρεύμα, που στήριξε, δυνάμωσε και ακολούθησε το ΠΑΣΟΚ, που πίστεψε τις προοπτικές της Αλλαγής, είχε στόχους και οράματα, τα οποία υπέρβαιναν τα όρια μιας διαχειριστικής πολιτικής.

Η νίκη των δυνάμεων της Αλλαγής, τον Οκτώβριο του 1981, ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής συγκρότησης ενός κοινωνικοπολιτικού συνασπισμού εξουσίας που στηρίχτηκε σ’ ένα μακρόπνοο ρεύμα πολιτικής και κοινωνικής αλλαγής. Η νίκη του ΠΑΣΟΚ, τον Οκτώβριο του 1981 ήταν νίκη όλων των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων. Γιατί πίστευαν ότι μια νέα περίοδος ανοίγει στην πολιτική ζωή της χώρας. Γιατί το ΠΑΣΟΚ, αντικειμενικά έκφραζε μια πλήρη αντιστοιχία κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων. Γιατί η αντιστοιχία αυτή είχε ως πολιτική έκφραση το αίτημα της Αλλαγής, αίτημα που αποτελούσε σημείο προγραμματικής σύγκλισης κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων. Γιατί η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση δημιούργησε τις προϋποθέσεις για βαθιές τομές στο πολιτικό και κοινωνικό εποικοδόμημα με απρόβλεπτες τις πολιτικές και κοινωνικές δυναμικές που αυτές αναδείκνυε.

Σήμερα, έπειτα από οκτώ χρόνια διακυβέρνησης, οι προοπτικές και οι δυναμικές που αναδείκνυε η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, έχουν φτάσει σε οριακά σημεία εξάντλησης και εκπνοής. Δεν υπάρχει πλέον καμιά αμφιβολία ότι η προοπτική της Αλλαγής βρίσκεται στην τροχιά της αυτοαναίρεσης και αυτοακύρωσης.

Αναμφισβήτητα, αποτελεί συγκλίνουσα διαπίστωση ότι το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε μια κρίσιμη και οριακή στιγμή, τόσο σαν κυβέρνηση όσο και σαν κόμμα. Καθημερινά χειμάζει στον φαύλο κύκλο μιας πολλαπλά δυσμενούς πολιτικής συγκυρίας, χωρίς να μπορεί να αντισταθεί δυναμικά και αποτελεσματικά, χωρίς να έχει κατακτήσει ακόμη τις δυνατότητες υπέρβασης του αδιέξοδου που έχει βρεθεί.

Η σημερινή πολιτική κρίση που αντιμετωπίζει το ΠΑΣΟΚ είναι η μεγαλύτερη και η δυσκολότερη. Για πρώτη φορά το ΠΑΣΟΚ:

  • Έχει πάψει να είναι ο διαμορφωτής των πολιτικών εξελίξεων.
  • Έχει χάσει τη δυνατότητα ανάληψης πολιτικών πρωτοβουλιών, με αποτέλεσμα να σέρνεται πίσω από τα γεγονότα.
  • Έχει καταρρακωθεί η πολιτική και ηθική του αξιοπιστία και φερεγγυότητα
  • Έχει οδηγήσει τον δημοκρατικό λαό, αυτόν που πίστεψε στην προοπτική της Αλλαγής, σε αίσθηση βαθιάς απόγνωσης, ντροπής και ενοχής.

Το αρνητικό πολιτικό κλίμα, όπως έχει διαμορφωθεί μέσα από τις αναθυμιάσεις των σκανδάλων, είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ούτε με προσπάθειες εφησυχασμού και στρουθοκαμηλισμού ούτε με προσπάθειες ελαχιστοποίησης ή συγκάλυψης των αρνητικών πλευρών.

Θέλουμε να πιστεύουμε ότι το ΠΑΣΟΚ δεν έχει καταβληθεί από το τιτανικό σύνδρομο ή από την παθολογική μανία αυτοκαταστροφής. Αν και τον τελευταίο καιρό πολλά γεγονότα, κινήσεις και πράξεις δεν αναιρούν τα πιο πάνω, αλλά αντίθετα τα επιβεβαιώνουν και το πιστοποιούν.

Αν από το ΠΑΣΟΚ δεν υπάρξουν άμεσες και τολμηρές κινήσεις, που θα στοχεύουν:

  • στην αναστροφή του αρνητικού πολιτικού κλίματος,
  • στην επανάκτηση των πρωτοβουλιών στις πολιτικές εξελίξεις,
  • στην αποκατάσταση της πολιτικής και ηθικής φερεγγυότητάς του,

η τροχιά του κύκλου θα κλείσει οριστικά και αμετάκλητα. Και τότε ολόκληρο το προοδευτικό και δημοκρατικό κίνημα θα υποστεί μια ιστορική ήττα, η οποία δεν θα είναι μόνο πολιτική, αλλά θα είναι ιδεολογική, κοινωνική και ηθική ήττα. Η ευθύνη που θα έχει τότε το ΠΑΣΟΚ απέναντι σε ολόκληρο το προοδευτικό και λαϊκό κίνημα, θα είναι μεγάλη.

Σε αυτή την κρίσιμη και οριακή στιγμή το ΠΑΣΟΚ έχει χρέος να φανεί αντάξιο των περιστάσεων. Η σημερινή πολιτική κρίση, τα αδιέξοδα που αυτή έχει δημιουργήσει, η ανάγκη χάραξης μιας νέας πολιτικής γραμμής, η απάντησή του στα νέα προβλήματα και η επαναβεβαίωση ότι το ΠΑΣΟΚ είναι πολιτική και κοινωνική δύναμη σοσιαλιστικής Αλλαγής, είναι τα κυρίαρχα και αιχμιακά ζητήματα που πρέπει να ξεκαθαρίσει άμεσα.

Το ΠΑΣΟΚ πρέπει άμεσα και έμπρακτα:

  • Να αποδείξει ότι δεν έχει χάσει τη δυνατότητα να ξεπεράσει τη μεγάλη και πρωτόγνωρη πολιτική κρίση που σήμερα αντιμετωπίζει.
  • Να επιβεβαιώσει ότι παραμένει πολιτική δύναμη αλλαγής, εκσυγχρονισμού και ανανέωσης της ελληνικής κοινωνίας.
  • Να αποδείξει ότι παραμένει ηθική δύναμη της ελληνικής κοινωνίας. Η ηθικότητα ενός πολιτικού κόμματος δεν εκφράζεται μόνο με την ανυπαρξία φαινομένων χρηματισμού, αλλά εκφράζεται και με την πίστη του στις αρχές και στο πρόγραμμά του.
  • Να εξετάσει τα νέα δεδομένα που αναδεικνύει η σημερινή πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα.
  • Να αναζητήσει κοινά σημεία διαλόγου, επαφής και σύγκλισης με τις άλλες αριστερές δυνάμεις.

Το πρόβλημα της επανόδου της Δεξιάς στη διακυβέρνηση της χώρας είναι υπαρκτό και κυρίαρχο και δεν μπορεί να το παραβλέψει. Θα έχει τεράστια πολιτική και ηθική ευθύνη, απέναντι σε όλο τον ελληνικό λαό, αν με τις πράξεις του ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή της Δεξιάς στην εξουσία. Σήμερα το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται μπροστά σ’ έναν μονόδρομο, χωρίς να έχει άλλες εναλλακτικές λύσεις που ενδεχόμενα θα μπορούσε να ακολουθήσει. Δεν έχει άλλες επιλογές από την καθιέρωση της απλής αναλογικής.

Θα ήθελα να τελειώσω με τις παρακάτω παρατηρήσεις που αφορούν τις υπόλοιπες συνιστώσες της Αριστεράς:

  • Αν το ΠΑΣΟΚ δεν κατόρθωσε να μετατρέψει το αίτημα της Αλλαγής, που το ανέδειξε στην εξουσία, σε δυναμική κοινωνικού μετασχηματισμού, η ευθύνη δεν πέφτει μόνο στο ίδιο το ΠΑΣΟΚ. Αντίθετα η ευθύνη πέφτει και στις πλάτες ολόκληρης της Αριστεράς.

  • Η αποτυχία του ΠΑΣΟΚ θα σημαίνει και αποτυχία ολόκληρης της Αριστεράς. Η Αριστερά στο σύνολό της θα βγει με μειωμένη την αξιοπιστία και τη φερεγγυότητά της από μια αποτυχία του ΠΑΣΟΚ

  • Η κριτική του ΠΑΣΟΚ από την πλευρά της υπόλοιπης Αριστεράς δεν μπορεί παρά να είναι ταυτόχρονα και μια αυτοκριτική ολόκληρης της Αριστεράς. Η εύκολη και ανέξοδη κριτική, που αποδίδει την κρίση του ΠΑΣΟΚ σε ανακολουθίες, υποχωρήσεις και συμβιβασμούς ή ότι αποτελεί ένα ιδιόρρυθμό αστικό κόμμα, δεν μπορεί να πείσει κανένα κριτικά σκεπτόμενο πολίτη.

Η προοπτική της Αριστεράς στην Ελλάδα είναι συνυφασμένη με τη σύγκλιση των δυνάμεών της και με την ανανέωση και επαναδιατύπωση της κοινωνικής της πρότασης. Όλες οι συνιστώσες της ελληνικής Αριστεράς μπορούν να αποκτήσουν φερέγγυο πολιτικό και κοινωνικό λόγο και να αναδειχθούν σε ηγεμονική δύναμη, μόνο όταν υπερβούν τις αρνητικές καταβολές, τις μονομέρειες και ανεπάρκειες του παρελθόντος, μόνο όταν προσπαθήσουν να εκσυγχρονιστούν και να εμπλουτίσουν τα μεθοδολογικά τους εργαλεία. Αυτό θα τις βοηθήσει να διαμορφώσουν ένα νέο πολιτικό και κοινωνικό σχέδιο για τον μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας.

Σε αυτή την κρίσιμη και οριακή στιγμή, όλοι θα κριθούν από τις πράξεις τους. Η στιγμή της μεγάλης αλήθειας και της μεγάλης ευθύνης αφορά όλους.

2017-03-29T10:57:49+00:00 December 30th, 1998|Tags: |0 Comments

Leave A Comment